سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
746
تاريخ ايران ( فارسى )
ما آمادگى خود را به كمك كردن به ايران نشان دادهايم ، ولى آيا مجلس يارى ما را قبول كرده و قرارداد را تصويب خواهد كرد ؟ شايد بكند ولى براى موفقيت نتائج آن خيلى چيزهاى ديگر لازم خواهد بود . ايرانيها در بحث و جدل بىنتيجه استادان قديمى بشمار ميروند و من از آن بيم دارم كه اوضاع واقعى را درك نكرده و از هرقسم نظارت لازم كه براى بقاى وجود دولتشان ضرورى است ابا كنند . بموجب مواد قرارداد بريتانياى كبير دست همراهى بسوى ايران دراز كرده ولى اين معاونت شامل خرج نگاهدارى قشون انگليسى و پليس جنوب تا مدت نامحدودى نميباشد . اگر همچنين باشد دليلى ندارد كه بر بار طاقتفرساى مالياتدهندگان انگليس چندين ميليون ليره در سال افزوده شود . به عبارت ديگر ما قوه و استطاعت ادامهء اين عمليات پرخرج را نداريم . آيا ايران سرسپردهء تبليغات بلشويكها خواهد شد ؟ جواب اين سئوال بسيار دشوار است . ما پيشنهاداتى از مسكو ميشنويم كه بموجب آن بلشويكها تمام قروض ايران را بخشيده و راهآهن ، جاده و ساير امتيازات ارضى را واگذار ميكنند . براى خسارات حاصله از هجوم بلشويكها نيز غرامت قبول ميكنند . در مقابل موادى بوده كه معادل شناختن اصول سويتى در ايران است . همچنين تقاضاى ايجاد تعداد بىحصرى نمايندگى هاى قونسولى يعنى فرصت بسيار براى تبليغات تقاضا شده بود . كودتاى قزاقها كه در موقع طبع كتاب خبر آن رسيد كابينهاى سركار آورده است كه در نظر گرفته پيشنهادات روسها و انگليسها هردو را رد كرده و پس از تخليهء ايران از قشون انگليسى جهت دفاع كشور در تحت ادارهء افسران خارجى آرتش منظمى ايجاد كند . آيا اين كابينهء جديد باتكاء ديويزيون بىاعتبار قزاق براى دفاع ايران از حملهء بلشويكها قدرتى خواهد داشت ؟ من كه شك دارم . به عقيدهء من ايران ممكن است انگشتهاى خود را در ديك پاتيل گرم و جوشان روسيهء كمونيست سوزانده و سپس سخت پشيمان گردد . بيش از اين نمىتوان تكرار كرد كه عدهء اوباش و دزدان در كشور زياد است و دعوت به غارتگرى ممكن است وسوسهاى بشود كه از آن جلوگيرى ممكن نباشد و ايران در اين صورت تجربهء تلخى خواهد چشيد . شق ديگر آنست كه بلشويكها كه منظور غائى خود را وصول